Thứ 6 ngày 13 năm 2013, tôi được mời đến trường quay của VTC để tham gia vào chương trình tọa đàm “Góc Nhìn Thẳng” với chủ đề: “Tạo cơ hội để người khuyết tật được học nghề và có việc làm”. Chương sẽ lên sóng trong thời gian tới đây, nhưng những chia sẻ của tôi về vấn đề này, có lẽ sẽ nhận được sự đồng cảm của đông đảo bạn bè và anh chị em khuyết tật, nên tôi post lên internet để chúng ta cùng suy ngẫm thêm.
Trong chương trình, có hai khách mời: là tôi và ông Ông Trần Duyên Hải, Giám đốc Trung tâm Dạy nghề nhân đạo, tạo việc làm cho trẻ tàn tật Việt Nam, những ý kiến trong bài viết này chỉ thể hiện quan điểm cá nhân của tôi (T) và có lược bỏ một số câu hỏi liên quan đến phần trả lời của ông Hải.
MC: Thưa quý vị và các bạn, nước ta có 6,7 triệu người khuyết tật, chiếm khoảng 8% dân số, trong đó đa phần là người khuyết tật trong độ tuổi lao động. Tuy nhiên, mỗi năm số người khuyết tật được dạy nghề chỉ đạt khoảng 5.000 – 6.000 người. Chưa có nhiều người khuyết tật có việc làm và thu nhập ổn định, nhiều người vẫn phải làm những công việc phi chính thức. Theo tổ chức Lao động quốc tế, so với các nhóm lao động khác, tỷ lệ thất nghiệp ở nhóm khuyết tật cao hơn nhiều, lên tới 30%. Làm thế nào để xóa bỏ những rào cản về học nghề và tạo việc làm cho người khuyết tật sẽ chủ đề chính trong chương trình góc nhìn thẳng của chúng tôi hôm nay…
Một cơ sở may của người khuyết tật.
MC: Thưa quý vị và các bạn, thưa các vị khách mời, có một thực tế là đa số người khuyết tật ở VN đang trong độ tuổi lao động, nhu cầu được học nghề và tạo việc làm rất lớn. Tuy nhiên, quá trình học nghề vốn đã có nhiều khó khăn, khi có nghề trong tay, họ cũng gặp những rào cản khi tiếp cận việc làm tại các doanh nghiệp. Xin mời quý vị khán giả và các khách mời cùng theo dõi phóng sự sau của chúng tôi. (PS: Người khuyết tật khó khăn khi tìm việc làm)
MC: Qua theo dõi phóng sự vừa rồi, theo các vị khách mời, những lý do chủ yếu khiến người khuyết tật nước ta khó tiếp cận với việc làm là gì?
T: Có rất nhiều lý do khiến người khuyết tật khó tiếp cận với việc làm. Trong đó ta có thể liệt kê ra những lý do chủ yếu như sau.
- Về phía người khuyết tật: Trình độ, kỹ năng, thái độ nghề nghiệp còn thấp chưa đáp ứng được yêu cầu của người tuyển dụng. Nhiều người khuyết tật còn mặc cảm tự ti, ỷ lại và chưa thực sự quyết tâm cũng như chưa có định hướng đúng đắn đối với việc học nghề và xây dựng nghề nghiệp và phát triển kỹ năng bản thân.
- Về phía cộng đồng và nhà tuyển dụng: Chưa thực sự quan tâm tới việc tuyển dụng người lao động là người khuyết tật, vẫn coi vấn đề khuyết tật là vấn đề từ thiện, dẫn đến không đánh giá đúng khả năng lao động của người khuyết tật cũng như tạo ra môi trường làm việc tiếp cận để người khuyết tật có thể đến làm việc. Các chính sách hỗ trợ việc dạy nghề, tạo việc làm cho người khuyết tật rất khó để tiếp cận nên cộng đồng và doanh nghiệp chưa có sự quan tâm quyết liệt đến vấn đề này.
- Và một lý do khách quan nữa là do khủng hoảng kinh tế, do sự khó khăn chung của nền kinh tế của Việt Nam và Thế Giới.
MC: Qua theo dõi phóng sự vừa rồi, theo các vị khách mời, những lý do chủ yếu khiến người khuyết tật nước ta khó tiếp cận với việc làm là gì?
T: Có rất nhiều lý do khiến người khuyết tật khó tiếp cận với việc làm. Trong đó ta có thể liệt kê ra những lý do chủ yếu như sau.
- Về phía người khuyết tật: Trình độ, kỹ năng, thái độ nghề nghiệp còn thấp chưa đáp ứng được yêu cầu của người tuyển dụng. Nhiều người khuyết tật còn mặc cảm tự ti, ỷ lại và chưa thực sự quyết tâm cũng như chưa có định hướng đúng đắn đối với việc học nghề và xây dựng nghề nghiệp và phát triển kỹ năng bản thân.
- Về phía cộng đồng và nhà tuyển dụng: Chưa thực sự quan tâm tới việc tuyển dụng người lao động là người khuyết tật, vẫn coi vấn đề khuyết tật là vấn đề từ thiện, dẫn đến không đánh giá đúng khả năng lao động của người khuyết tật cũng như tạo ra môi trường làm việc tiếp cận để người khuyết tật có thể đến làm việc. Các chính sách hỗ trợ việc dạy nghề, tạo việc làm cho người khuyết tật rất khó để tiếp cận nên cộng đồng và doanh nghiệp chưa có sự quan tâm quyết liệt đến vấn đề này.
- Và một lý do khách quan nữa là do khủng hoảng kinh tế, do sự khó khăn chung của nền kinh tế của Việt Nam và Thế Giới.
MC: Có thể thấy một phần là trình độ chuyên môn và tay nghề của người khuyết tật chưa đáp ứng được thị trường lao động. Như vậy việc dạy nghề cho người khuyết tật còn có những bất cập gì, thưa các vị khách mời ?
T: Việc dạy nghề cho người khuyết tật hiện nay vẫn chỉ mang tính chất tự phát và mang tính thời vụ. Chúng ta có kinh phí cho việc này, có quan tâm đến vấn đề dạy nghề cho người khuyết tật, nhưng tùy thuộc vào sự nhiệt tình, thời gian và quan tâm của cán bộ có trách nhiệm từng địa phương, như vậy việc dạy nghề cho người khuyết tật rất manh mún, không có sự khảo sát nhu cầu của thị trường lao động cũng như tham vấn mong muốn nghề nghiệp của người khuyết tật, dẫn đến tình trạng dạy nghề xong không tìm được việc làm, hoặc có nguồn lực cho vấn đề dạy nghề cho người khuyết tật nhưng không giải ngân hết.
T: Việc dạy nghề cho người khuyết tật hiện nay vẫn chỉ mang tính chất tự phát và mang tính thời vụ. Chúng ta có kinh phí cho việc này, có quan tâm đến vấn đề dạy nghề cho người khuyết tật, nhưng tùy thuộc vào sự nhiệt tình, thời gian và quan tâm của cán bộ có trách nhiệm từng địa phương, như vậy việc dạy nghề cho người khuyết tật rất manh mún, không có sự khảo sát nhu cầu của thị trường lao động cũng như tham vấn mong muốn nghề nghiệp của người khuyết tật, dẫn đến tình trạng dạy nghề xong không tìm được việc làm, hoặc có nguồn lực cho vấn đề dạy nghề cho người khuyết tật nhưng không giải ngân hết.
MC: Với các dạng khuyết tật khác nhau thì cách lựa chọn và phương pháp dạy nghề có gì khác biệt không thưa ông? Chúng ta đã có giáo trình đào tạo nghề cho người khuyết tật hay chưa?
T: Với mỗi dạng khuyết tật thì chúng ta phải nghiên cứu và đưa ra một phương pháp dạy nghề phù hợp, vì khuyết tật là sự khiếm khuyết về cơ thể hoặc chức năng của mỗi con người, nên phương pháp dạy nghề phải khắc phục được những khiếm khuyết hoặc chức năng đó để người khuyết tật có thể qua đó tiếp thu được kiến thức nghề nghiệp cũng như có thể làm được việc phù hợp với tình trạng khuyết tật. Hiện nay chúng ta chưa có giáo trình đào tạo nghề cho người khuyết tật.
T: Với mỗi dạng khuyết tật thì chúng ta phải nghiên cứu và đưa ra một phương pháp dạy nghề phù hợp, vì khuyết tật là sự khiếm khuyết về cơ thể hoặc chức năng của mỗi con người, nên phương pháp dạy nghề phải khắc phục được những khiếm khuyết hoặc chức năng đó để người khuyết tật có thể qua đó tiếp thu được kiến thức nghề nghiệp cũng như có thể làm được việc phù hợp với tình trạng khuyết tật. Hiện nay chúng ta chưa có giáo trình đào tạo nghề cho người khuyết tật.
MC: Thưa anh Thanh, hiện nay, tại Hà Nội, chúng ta đã có số liệu thống kê đánh giá người khuyết tật theo mức độ, dạng tật, theo khả năng lao động để giúp cho công tác dạy nghề phù hợp chưa ? Điều này có cần thiết không?
T: Hà Nội là thành phố đi đầu trong cả nước trong việc phát triển các tổ chức của người khuyết tật. Chúng ta có Hội người khuyết tật đã phát triển tới cấp xã phường, có Hội thanh niên khuyết tật, có các Hội nghề nghiệp, sở thích của người khuyết tật và các Nhóm, CLB của người khuyết tật nên số liệu thống kê về người khuyết tật tương đối đầy đủ và chính xác. Tuy nhiên việc này còn quá mới mẻ và cần thời gian để phát huy những kết quả đã đạt được. Tôi tin rằng khi đã có những số liệu chính xác, thì nhà hoạch định chính sách cũng như chính bản thân người khuyết tật sẽ được hưởng lợi nhiều từ công tác dạy nghề.
T: Hà Nội là thành phố đi đầu trong cả nước trong việc phát triển các tổ chức của người khuyết tật. Chúng ta có Hội người khuyết tật đã phát triển tới cấp xã phường, có Hội thanh niên khuyết tật, có các Hội nghề nghiệp, sở thích của người khuyết tật và các Nhóm, CLB của người khuyết tật nên số liệu thống kê về người khuyết tật tương đối đầy đủ và chính xác. Tuy nhiên việc này còn quá mới mẻ và cần thời gian để phát huy những kết quả đã đạt được. Tôi tin rằng khi đã có những số liệu chính xác, thì nhà hoạch định chính sách cũng như chính bản thân người khuyết tật sẽ được hưởng lợi nhiều từ công tác dạy nghề.
MC: Xin ông cho biết về những ưu điểm của lao động khuyết tật?
T: Vì những khó khăn trong giao tiếp, khó khăn trong việc tiếp cận với việc làm nên người khuyết tật rất ngại thay đổi môi trường làm việc, khi đã được tạo điều kiện và trao cơ hội, người khuyết tật làm việc rất hăng say và trách nhiệm, đó là ưu điểm lớn nhất. Ngoài ra khi chúng ta giúp cho người khuyết tật có việc làm tức là chúng ta đã thực hiện trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp, tạo ra công ăn việc làm giảm bớt các gánh nặng phúc lợi xã hội và tạo ra khách hàng tiềm năng cho chính công ty mình, khi có thu nhập, người khuyết tật cũng sẽ sử dụng các sản phẩm và dịch vụ để đáp ứng nhu cầu của bản thân. Và khi tiếp nhận lao động là người khuyết tật, doanh nghiệp sẽ nhận được một số chính sách ưu đãi của nhà nước như các chính sách về thuế, hay những gói hỗ trợ nhỏ cho việc dạy nghề và tạo việc làm cho người khuyết tật.
T: Vì những khó khăn trong giao tiếp, khó khăn trong việc tiếp cận với việc làm nên người khuyết tật rất ngại thay đổi môi trường làm việc, khi đã được tạo điều kiện và trao cơ hội, người khuyết tật làm việc rất hăng say và trách nhiệm, đó là ưu điểm lớn nhất. Ngoài ra khi chúng ta giúp cho người khuyết tật có việc làm tức là chúng ta đã thực hiện trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp, tạo ra công ăn việc làm giảm bớt các gánh nặng phúc lợi xã hội và tạo ra khách hàng tiềm năng cho chính công ty mình, khi có thu nhập, người khuyết tật cũng sẽ sử dụng các sản phẩm và dịch vụ để đáp ứng nhu cầu của bản thân. Và khi tiếp nhận lao động là người khuyết tật, doanh nghiệp sẽ nhận được một số chính sách ưu đãi của nhà nước như các chính sách về thuế, hay những gói hỗ trợ nhỏ cho việc dạy nghề và tạo việc làm cho người khuyết tật.
MC: Mặc dù nhà nước đã có chính sách ưu đãi đối với doanh nghiệp sử dụng lao động là người khuyết tật. Trên thực tế không có nhiều doanh nghiệp mặn mà với điều này. Theo ông, phải chăng việc các doanh nghiệp hướng tới mục tiêu lợi nhuận khiến người khuyết tật khó có việc làm hơn?
T: Để tối đa hóa lợi nhuận thì việc áp dụng các chính sách ưu đãi đối với doanh nghiệp cũng là một biện pháp đáng kể. Tuy nhiên do thủ tục hành chính còn phiền phức và khó khăn, nên trên thực tế không có nhiều doanh nghiệp mặn mà với điều này. Nhưng điều quan trọng nhất không phải là vấn đề lợi nhuận mà bởi sự đánh giá chưa đúng mức hiệu quả của lao động khuyết tật, hoặc việc nhận người khuyết tật vào làm việc sẽ làm tăng các chi phí cải tạo sửa chữa hạ tầng và nhìn nhận vấn đề khuyết tật vẫn còn mang nặng tính từ thiện như tôi đã chia sẻ ở trên.
T: Để tối đa hóa lợi nhuận thì việc áp dụng các chính sách ưu đãi đối với doanh nghiệp cũng là một biện pháp đáng kể. Tuy nhiên do thủ tục hành chính còn phiền phức và khó khăn, nên trên thực tế không có nhiều doanh nghiệp mặn mà với điều này. Nhưng điều quan trọng nhất không phải là vấn đề lợi nhuận mà bởi sự đánh giá chưa đúng mức hiệu quả của lao động khuyết tật, hoặc việc nhận người khuyết tật vào làm việc sẽ làm tăng các chi phí cải tạo sửa chữa hạ tầng và nhìn nhận vấn đề khuyết tật vẫn còn mang nặng tính từ thiện như tôi đã chia sẻ ở trên.
MC: Dạy nghề là tiền đề tạo cơ hội việc làm, góp phần hỗ trợ người khuyết tật từng bước hoà nhập cộng đồng. Công tác đào tạo nghề cho người khuyết tật cần chú trọng những nội dung gì?
T: Chúng ta cần có đề án quốc gia về vấn đề đào tạo nghề cho người khuyết tật để thống nhất và tùy theo các điều kiện kinh tế xã hội của từng địa phương để cụ thể hóa. Tùy theo dạng tật và nhu cầu lao động, nguồn nguyên liệu và khả năng tiêu thụ sản phẩm hàng hóa. Dạy nghề phải gắn với tạo việc làm và qua trọng nhất phải có sự tham gia của người khuyết tật và phản ánh đúng nhu cầu và mong muốn của người khuyết tật.
T: Chúng ta cần có đề án quốc gia về vấn đề đào tạo nghề cho người khuyết tật để thống nhất và tùy theo các điều kiện kinh tế xã hội của từng địa phương để cụ thể hóa. Tùy theo dạng tật và nhu cầu lao động, nguồn nguyên liệu và khả năng tiêu thụ sản phẩm hàng hóa. Dạy nghề phải gắn với tạo việc làm và qua trọng nhất phải có sự tham gia của người khuyết tật và phản ánh đúng nhu cầu và mong muốn của người khuyết tật.
MC: Trong đề án trợ giúp người khuyết tật có đặt mục tiêu, giai đoạn 2016 – 2020, 300.000 người khuyết tật trong độ tuổi lao động còn khả năng lao động được học nghề và tạo việc làm phù hợp. Mục tiêu có thể thực hiện được không, khi mà thực tế hiện nay, số lượng người khuyết tật được học nghề và tạo việc làm còn thấp, thưa anh?
T: Tôi tin là sẽ thực hiện được mục tiêu này, bởi chúng ta đã thực hiện thành công đề án của giai đoạn 2006 – 2012, và cùng với Luật người khuyết tật, và sắp tới Việt Nam còn phê chuẩn Công ước quốc tế về quyền của người khuyết tật nữa thì những quan tâm của cộng đồng tới người khuyết tật còn mạnh mẽ hơn nữa và những mục tiêu của Đề án trợ giúp người khuyết tật giai đoạn 2012 – 2020 sẽ đạt được. Tất nhiên là ngoài sự quan tâm của cộng đồng cũng cần sự nỗ lực cố gắng của chính người khuyết tật, là đại diện cho thanh niên khuyết tật tôi hứa và cam kết sẽ thực hiện thắng lợi mục tiêu này.
T: Tôi tin là sẽ thực hiện được mục tiêu này, bởi chúng ta đã thực hiện thành công đề án của giai đoạn 2006 – 2012, và cùng với Luật người khuyết tật, và sắp tới Việt Nam còn phê chuẩn Công ước quốc tế về quyền của người khuyết tật nữa thì những quan tâm của cộng đồng tới người khuyết tật còn mạnh mẽ hơn nữa và những mục tiêu của Đề án trợ giúp người khuyết tật giai đoạn 2012 – 2020 sẽ đạt được. Tất nhiên là ngoài sự quan tâm của cộng đồng cũng cần sự nỗ lực cố gắng của chính người khuyết tật, là đại diện cho thanh niên khuyết tật tôi hứa và cam kết sẽ thực hiện thắng lợi mục tiêu này.
MC: Những năm qua, Đảng và Nhà nước ta đã không ngừng quan tâm tới công tác dạy nghề và tạo việc làm cho người khuyết tật song số lượng người được học nghề còn ít, tỷ lệ tìm được việc làm sau đào tạo nghề còn thấp và chủ yếu là tự tạo việc làm, số người có thể tìm được việc làm trong các doanh nghiệp lớn hầu như không đáng kể. Trên thực tế, nhu cầu việc làm của người khuyết tật là rất lớn và hiện nay mới chỉ đáp ứng được một phần nhỏ. Dạy nghề, tạo việc làm cho người khuyết tật là hoạt động có ý nghĩa xã hội và tính nhân văn sâu sắc. Để người khuyết tật có việc làm ổn định, thực sự hòa nhập được với cộng đồng rất cần sự chung tay góp sức của các cấp, các ngành, các cơ quan chức năng ở địa phương và toàn xã hội.
0 comments:
Post a Comment